0

Είναι η λογική βαρετή, αμφισβητήσιμη και υποκειμενική;

“Τι ακριβώς πάει να πεί λογική? Και γιατί ο δρόμος της λογικής να είναι ο μόνος σωστός δρόμος? Γιατί να προσπαθείς να αλλάξεις γνώμες ανθρώπων που διαφωνούν με σένα? Το αντίθετο της λογικής μου φαίνεται πως είναι το παράλογο, η το συναίσθημα. Σκέτη η λογική είναι πολύ πεζή. Σε Ισορροπία κάνει τον άνθρωπο δημιουργικό. Πόσο προβλέψιμη και βαρετή θα μπορούσε να είναι μια σκέτη λογική…”

Οι πρόγονοι μας θεμελίωσαν την σύγχρονη λογική σκέψη, και παρόλα αυτά υπήρξαν από τους συναρπαστικότερους λαούς που έζησαν ποτέ.

Οι πρόγονοι μας θεμελίωσαν την σύγχρονη λογική σκέψη, και παρόλα αυτά υπήρξαν από τους συναρπαστικότερους λαούς που έζησαν ποτέ. “Παρόλα αυτά”…ή μήπως “Εξαιτίας αυτού”;

Η ερώτηση αυτή ετέθη από μια φίλη του γράφοντα και της σελίδας, και την ευχαριστούμε πολύ για την ευκαιρία να ξεκαθαρίσουμε κάποια πράγματα και κάποιες εσφαλμένες εντυπώσεις γύρω από το ζήτημα. Επειδή η διαδικασία είναι κάπως μεγάλη, θα χρειαστεί να την κάνουμε βήμα προς βήμα.

Βήμα 1ο: Ο ορισμός.

Πριν ξεκινήσουμε, ελπίζω πως όλοι θα συμφωνήσουμε πως η νοηματοδότηση λέξεων δεν είναι κάτι που βρίσκεται στην διακριτική ευχέρεια του καθενός, κατά την προσωπική του βούληση. ΠΧ, η λέξη “Κάθομαι” έχει κάποιες συγκεκριμένες έννοιες, όπως και η λέξη “δουλεύω”. Αν το αφεντικό μου μου πει “κάτσε δούλεψε”, και εγώ πάω για μπόουλινγκ, δεν μπορώ να δικαιολογηθώ λέγοντας “ξέρετε κε διευθυντά, η έννοια που δίνω εγώ στο “κάθομαι” είναι “πάω να ξεκουραστώ” και στο “δουλεύω” είναι “παίζω μπόουλινγκ”, οπότε σας παρακαλώ άλλη φορά να εξηγείτε καλύτερα τι θέλετε”. Αφήνοντας το κωμικό παράδειγμα κατά μέρους, καταλαβαίνουμε ότι η γλώσσα μας εξυπηρετεί το σκοπό της μόνο όταν γίνεται αντιληπτή, και ότι δεν μπορεί να γίνει αντιληπτή αν ο καθένας έχει διαφορετικές σημασίες για κάθε λέξη. Σίγουρα, πολλές λέξεις έχουν πολλές διαφορετικές σημασίες, ή μία σημασία μπορεί να δοθεί από πολλές διαφορετικές λέξεις, αλλά μιλάμε πάντα για πολύ συγκεκριμένα πιθανά σενάρια. Ο λόγος που μπορούμε να διακρίνουμε ποια σημασία έχει κάθε λέξη, είναι επειδή κάνουμε υποσυνείδητα όλους τους πιθανούς συνδυασμούς, και καταλήγουμε στο πιο πιθανό σενάριο. Αν πχ η μητέρα μου, μου έλεγε “πάρε την ομπρέλα σου πουλάκι μου, για να μην αρρωστήσεις”, τα δύο πιθανά σενάρια θα ήταν Α) η μητέρα μου με αποκαλεί πουλάκι χαϊδευτικά ή Β) η μητέρα μου προσπαθεί να δώσει μια ομπρέλα 110 εκατοστών σε ένα καναρίνι 5 εκατοστών. Το Α είναι σίγουρα το πιο πιθανό, οπότε το ερμηνεύω έτσι. Φανταστείτε όμως ΚΑΘΕ λέξη αυτής της πρότασης να μπορούσε να είχε οποιοδήποτε νόημα, κυριολεκτικά ΟΤΙΔΗΠΟΤΕ μπορούσε να βάλει ο ανθρώπινος νους θα ήταν πιθανόν.! Το “πάρε την ομπρέλα” θα μπορούσε να σημαίνει “μην γυρίσεις ποτέ” ή “φέρε μου λίγο ψωμί” ή “έχεις έναν τυρρανόσαυρο στα μαλλιά σου”. Η μητέρα μου θα μπορούσε να έχει δώσει οποιαδήποτε σημασία σε αυτές τις λέξεις, όμως θα ήταν λάθος. Όπως λοιπόν δεν μπορούμε να δώσουμε στην λέξη “ομπρέλα” όποια σημασία θέλουμε, δεν μπορούμε να δώσουμε και στην λέξη “λογική” όποια σημασία  θέλουμε. Δυστυχώς, καθότι η “λογική” είναι η πιο αφηρημένη έννοια σε σχέση με την “ομπρέλα”, δεν είναι πάντα εμφανές αν κάνουμε σωστή χρήση της λέξης ή όχι. Αν έβγαινα στο δρόμο κρατώντας ένα πλαστικό λουκάνικο πάνω από το κεφάλι μου όταν έβρεχε, θα γινόμουν μούσκεμα και θα καταλάβαινα αμέσως ότι δεν είναι ομπρέλα, με την πρώτη φορά. Αν όμως χρησιμοποιώ την λέξη “λογική” λάθος, ενδέχεται να το έχω κάνει εκατοντάδες φορές και να μην έχω την παραμικρή υποψία ότι σφάλω.

Για αυτό το λόγο υπάρχουν τα λεξικά. Σε ένα λεξικό μπορούμε να βρούμε τους ορισμούς των λέξεων που χρησιμοποιεί η γλώσσα μας. Κάποιες λέξεις έχουν πολλές σημασίες, για παράδειγμα το “γουρούνι” είναι και ζώο, και βρισιά.  Ας δούμε λοιπόν τον ορισμό της λογικής στο μεγαλύτερο online ελληνικό λεξικό: αυτό του Μανόλη Τριανταφυλλίδη, του ανθρώπου που κυριολεκτικά έγραψε την Νεοελληνική Γραμματική.

http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%AE&dq=

λογική η [lojií] Ο29 : 1α. επιστήμη που ασχολείται με τη δομή, με τις μορφές και με τους νόμους της νόησης: Γενική / τυπική / μαθηματική / συμβολική / διαλεκτική ~. Ο Αριστοτέλης θεωρείται ως ο πατέρας της λογικής. β. το μάθημα, το σύγγραμμα που διδάσκει την επιστήμη της λογικής: H ~ διδάσκεται στη B’ τάξη του λυκείου. Διάβασες τη «Λογική» του Παπανούτσου; 2. ακολουθία ιδεών, σκέψεων, γεγονότων με εσωτερική συνέπεια, συνάφεια: Tα επιχειρήματά του στερούνται λογικής. Aυτό που λες συγκρούεται με τη / αντίκειται στη ~. H ~ της ιστορίας / των γεγονότων / της καρδιάς. (έκφρ.) κοινή ~, η κατανοητή και παραδεκτή από όλους. απλή ~. ΦΡ τετράγωνη* ~. 3. ο τρόπος με τον οποίο σκέφτεται, συλλογίζεται κάποιος: Kυριαρχείται από (μια) αυστηρή / σιδερένια / στενή / στεγνή ~. Δεν καταλαβαίνω τη ~ σου, γιατί εγώ έχω μια τελείως διαφορετική ~. Aρνούμαι να μπω σ΄ αυτή τη ~.

Όπως είναι αναμενόμενο από μια αφηρημένη έννοια, υπάρχουν πολλαπλοί ορισμοί. Ο πρώτος αφορά την λογική ως επιστήμη, ο δεύτερος αφορά τον χαρακτηρισμό ενός συλλογισμού ως λογικού, και ο τρίτος είναι συνώνυμος του ” τρόπος σκέψης”. Επειδή εδώ μιλάμε για την λογική ως “σωστό δρόμο” και θα αιτιολογήσουμε σε λίγο το γιατί είναι, θα σταθούμε στον δεύτερο ορισμό. Άλλωστε, οι δύο άλλοι δεν έχουν ιδιαίτερο περιεχόμενο για συζήτηση – ο πρώτος ορισμός είναι η επιστήμη που μελετά συστηματικά τι είναι αυτό που κάνει κάτι λογικό, και ο τρίτος είναι συνώνυμο του τρόπου σκέψης. Και οι δύο ορισμοί είναι αρκετά ξεκάθαροι και δεν αφήνουν περιθώρια παρεξηγήσεων, ας δούμε λοιπόν τον επίμαχο δεύτερο:
ακολουθία ιδεών, σκέψεων, γεγονότων με εσωτερική συνέπεια, συνάφεια

Βήμα 2ο: Η ανάλυση του ορισμού

Ο ορισμός της λογικής είναι αντιληπτός σχετικά εύκολα, τουλάχιστον στο μεγαλύτερο κομμάτι του. Ως άνθρωποι έχουμε συνέχεια σκέψεις και ιδέες – είναι ο τρόπος με τον οποίον το μυαλό μας ανταποκρίνεται στα εξωτερικά ερέθισμα. Οι αναμνήσεις και οι γνώσεις μας δε, είναι απλά γεγονότα που ανακαλούμε με τον τρόπο που έχουν καταγραφεί στην μνήμη μας. Τι σημαίνει όμως συνάφεια, και πως αυτή ορίζεται;

Ας το δούμε με ένα παράδειγμα. Θα γράψω τρεις σκέψεις που μου ήρθαν αυτή τη στιγμή, και δύο γεγονότα.

Νιώθω φουσκωμένος.
Οι δείκτες του ρολογιού χτυπούν δυνατά.
Μου έχει λείψει η λεμονόπιτα.
Ε=ΜC^2.
Θυμάμαι εκείνη την φορά που είχα πάει για καφέ με τον Φώτη.

Αυτά τα πέντε πράγματα δεν έχουν σχέση το ένα με το άλλο, όχι αρκετή για να οδηγήσουν σε κάποια άλλη ιδέα. Είναι απλά σκόρπιες σκέψεις. Αυτό είναι επειδή δεν έχουν συνάφεια.

Ας σκεφτούμε κάθε ιδέα, σκέψη ή γεγονός ως ένα μικρό κομμάτι puzzle. Μπορεί να συνδεθεί με άλλα, αλλά μόνο αν ταιριάζει. Το ότι “νιώθω φουσκωμένος” μπορεί να συνδεθεί μόνο με ιδέες, σκέψεις ή γεγονότα που αφορούν είτε το τι νιώθω, είτε το φούσκωμα. Έχοντας από δύο κομμάτια και πάνω, μπορώ να οδηγηθώ σε συμπεράσματα. Πχ,

Νιώθω φουσκωμένος.
Όταν τρώω πολύ, νιώθω φουσκωμένος.
Πριν λίγο έφαγα πολύ.

Άρα;

Νιώθω φουσκωμένος επειδή έφαγα πολύ.

Αυτή είναι η συνάφεια, όταν τα κομμάτια του παζλ “κουμπώνουν”. Αυτός ήταν ένας πολύ απλός συνειρμός, σαν τους χιλιάδες συνειρμούς που το μυαλό μας κάνει καθημερινά, τόσο εύκολα και αβίαστα που συχνά δεν το παρατηρούμε καν. Μπορούμε να δούμε πως έχει συνάφεια, γιατί η πρώτη πρόταση συνδέεται με την δεύτερη με κοινό θέμα το “φούσκωμα” και η δεύτερη με την τρίτη με κοινό θέμα το “φαγητό”, έτσι γίνεται μια αλυσίδα που συνδέει την πρώτη με την τρίτη.

Και αυτή είναι η εξήγηση του ορισμού της λογικής: η επιτυχημένη σύνδεση προτάσεων (προκείμενες) μεταξύ τους, με σκοπό να γίνουν υπερσυνδέσεις (συλλογισμός) που οδηγούν σε μια νέα ιδέα, το συμπέρασμα. Εδώ λοιπόν είναι που συμβαίνει και η “μαγεία” – αν οι προκείμενες είναι σωστές, και ο συλλογισμός είναι επίσης σωστός, τότε ΚΑΙ το συμπέρασμα είναι σωστό! Πάντα! Αυτό που κάνει δηλαδή η λογική, είναι να σου λέει πως αν έχεις κάποια πράγματα που γνωρίζεις ότι ισχύουν, μπορείς να τα συνδυάσεις για να μάθεις ένα νέο πράγμα!!! Ας το δούμε με ένα εύκολο παράδειγμα:

Ο Γιώργος είναι πιο ψηλός από το Γιάννη, το ξέρω γιατί τους έχω δει δίπλα δίπλα.
Ο Τάκης είναι πιο ψηλός από το Γιώργο, το ξέρω γιατί τους έχω δει δίπλα δίπλα.
Για τον Γιάννη και τον Τάκη…δεν ξέρω τι ισχύει, δεν του έχω δει ποτέ δίπλα δίπλα.
Η μαγεία της λογικής όμως, μας επιτρέπει να ανακαλύψουμε ότι ο Τάκης είναι πιο ψηλός από τον Γιάννη ΧΩΡΙΣ να τους δούμε δίπλα δίπλα! Και αυτό θα συμβαίνει κάθε φορά που έχουμε ένα άτομο ψηλότερο από ένα δεύτερο άτομο, και ένα τρίτο άτομο κοντύτερο από το δεύτερο άτομο! Το πρώτο άτομο θα είναι ΠΑΝΤΑ ψηλότερο από το τρίτο άτομο!!!

(Αν αυτό σας φάνηκε εύκολο, να κάτι πιο δύσκολο για να δοκιμάσετε τις δυνάμεις σας http://www.4crete.gr/downloads/ainstain.htm)
Με λίγα λόγια λοιπόν, εξ ορισμού, κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες η λογική οδηγεί πάντα σε σωστά συμπεράσματα! Ποιες συνθήκες είναι αυτές;

Για αρχή, οι προκείμενες πρέπει να είναι αληθείς. Πχ, ο Γιώργος να είναι ΟΝΤΩΣ πιο ψηλός από τον Τάκη. Για αυτό λοιπόν, όταν εξηγούμε σε κάποιον μια προκείμενη, πρέπει να του πούμε και πως ξέρουμε ότι ισχύει (πχ. τους έχω δει). Αυτό λέγεται τεκμήριο.
Δεύτερον, ο συλλογισμός πρέπει να είναι έγκυρος. Να υπάρχουν οι συνδέσεις που λέγαμε πριν. Βέβαια εδώ είδαμε τις συνδέσεις μόνο με μια πρόχειρη ματιά – ολόκληρη η επιστήμη της λογικής έχει στηριχτεί πάνω στο να παρατηρεί και εξηγεί ποιες συνδέσεις είναι έγκυρες και ποιες άκυρες, και για ποιόν λόγο. Είναι ένα συναρπαστικό θέμα με πολύ βάθος, για κάποιον που θα τολμήσει να το ερευνήσει.

Αυτή είναι μια διαδικασία στην οποία ο εγκέφαλος μας μπαίνει υποσυνείδητα πολλές φορές κάθε ημέρα, γιατί η λογική είναι κάτι απόλυτα φυσικό για αυτόν. Ας μην ξεχνάμε ότι όλα τα στοιχεία της εκπορεύονται από το πως ο εγκέφαλος μας αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα  μας. Πριν προχωρήσουμε όμως, θα ήθελα να διαλύσουμε κάποιες παρανοήσεις.

Πρώτον, η λογική είναι κάτι το αντικειμενικό, και αυτό προκύπτει από τον ορισμό που δώσαμε πιο πάνω γιατί απλά όλα τα στοιχεία του ορισμού είναι αντικειμενικά: και ο ορισμός της σκέψης, και της ιδέας, και του γεγονότος, και της συνάφειας. Αφού όλα τα μέλη ενός συνόλου έχουν αυτή την ιδιότητα, την έχει και το σύνολο. Η παρεξήγηση ότι η λογική είναι κάτι υποκειμενικό προέρχεται από την χρήση του τρίτου ορισμού “αυτή είναι η λογική μου, δεν συμφωνώ με την λογική σου” κτλ, αλλά οι δύο ορισμοί δεν εμπεριέχουν ο ένας τον άλλον. Η λογική μου δεν είναι αναγκαστικά “λογική”, ούτε εμένα ούτε κανενός άλλου.

Δεύτερον, το ότι κάτι μπορεί να φαίνεται λογικό σε έναν άνθρωπο και σε έναν άλλον όχι δεν σημαίνει ότι έχουν και οι δύο δίκιο. Και σε μια πολύπλοκη αριθμητική πράξη βγαίνουν συχνά διαφορετικά νούμερα από διαφορετικούς ανθρώπους, αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα αποτελέσματα είναι σωστά.

Τρίτον, βλέπουμε ότι το συναίσθημα δεν αναφέρεται πουθενά, ούτε στον ορισμό ούτε στην ανάλυση του. Αυτό συμβαίνει επειδή η λογική και το συναίσθημα δεν είναι αντίθετες έννοιες. Το αντίθετο μάλιστα, μπορούν να συνυπάρξουν εξαιρετικά – πόσο πιο όμορφη θα ήταν η σχέση μας αν είχαμε μόνο λογικές απαιτήσεις ο ένας από τον άλλον; Αν δεν βγάζαμε αβάσιμα συμπεράσματα; Αν εξηγούσαμε στον άλλον λεπτομερώς και αναλυτικά τι πιστεύαμε και γιατί, και όχι “έτσι είναι γιατί έτσι λέω” ή “αν με αγαπάς αυτό θα κάνουμε”;

Πάνω στο ίδιο θέμα, να πω ότι η λογική επηρεάζει και εφαρμόζεται μόνο στον τρόπο που σκέφτεται κάτι, όχι στο πως νιώθει ούτε και στο πως εξωτερικεύει τα συναισθήματα του. Είναι λάθος να προσπαθείς να σκέφτεσαι με την καρδιά σου και να νιώθεις με το μυαλό σου, είτε ακολουθείς τον λογικό δρόμο είτε όχι  -  αλλά η λογική δεν είναι αυτή που προκαλεί αυτό το λάθος. Είναι άλλωστε διάσημα τα πάθη και οι πολυτάραχες ζωές των περισσοτέρων αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων, που αυτοί πρώτοι θεμελίωσαν όλα όσα γράφω πιο πάνω, οι δε τέχνες της εποχής τους είναι ακόμα και σήμερα αμίμητες. Άρα όχι μόνο η λογική δεν έχει κανένα λόγο να θεωρείται πεζή, αλλά συχνά συνταξιδεύει με τους πιο εκπληκτικούς και χαρισματικούς ανθρώπους.

Βήμα 3ο Η λογική ως δρόμος για την αλήθεια.

Κάνοντας χρήση των όσων είπαμε πιο πάνω, μπορεί κάποιος είτε να χρησιμοποιήσει την λογική για να αποδείξει μια θέση, είτε για να απορρίψει μια θέση (εις άτοπον απαγωγή). Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορεί να φτάσει κανείς σε ένα συμπέρασμα μόνο μέσο λογικής – πχ, στο προηγούμενο παράδειγμα θα μπορούσαμε απλά να μετρήσουμε τον Τάκη και τον Γιάννη. Και πάλι όμως, το μέσον που θα χρησιμοποιήσουμε για αυτό μπορεί να επιβεβαιωθεί λογικά. Ένα μέτρο είναι λογικός τρόπος για να μετρήσει κανείς μια διαφορά ύψους. Αν το μέσον δεν είναι λογικό, ακόμα και αν οδηγήσει σε σωστό συμπέρασμα αυτό έγινε τυχαία. Στο γνωστό παράδειγμα του ύψους, θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι αρκεί να στρίψουμε ένα νόμισμα στον αέρα, και αν κερδίσει ο Τάκης θα πει πως είναι αυτός ο πιο ψηλός. Ακούγεται χαζό, όμως οι πιθανότητες να οδηγηθούμε στο σωστό συμπέρασμα με αυτό το λάθος τρόπο είναι 50% – ΑΚΡΙΒΩΣ όσο και οι σωστές!

Η προσέγγιση του αποτελέσματος με κάποιο άλλο λογικό μέσον  είναι απαραίτητη όπου αυτό είναι εφικτό, γιατί η λογική όπως και οποιοδήποτε άλλο ανθρώπινο εργαλείο υπόκειται στα ανθρώπινα λάθη. Με άλλα λόγια, ποτέ δεν είναι κακό να διπλοτσεκάρουμε ένα αποτέλεσμα, όχι όμως από φόβο μήπως δεν δούλεψε η λογική αλλά από φόβο μήπως κάναμε εμείς κάποιο λάθος στην εφαρμογή της. Αν δεν έχουμε κάποιο τρόπο να το κάνουμε αυτό, θα μείνουμε στο λογικό μας συμπέρασμα και θα ελπίσουμε ότι δεν μας διέφυγε κάτι – συχνά, άλλωστε, στη ζωή μας χρειάζεται να το κάνουμε αυτό.

Τι συμβαίνει όμως αν τελικά έχουμε κάνει κάποιο λάθος;

Εδώ λοιπόν είναι που φαίνεται η πραγματική δύναμη της λογικής σκέψης! Ένας μη λογικός τρόπος σκέψης δεν έχει την συστηματοποίηση που είδαμε πιο πριν. Αντίθετα, στον λογικό τρόπο σκέψης όλα είναι δομημένα και πλήρως συνδεδεμένα, έτσι όταν παρουσιάζεις την θέση σου σε κάποιον αυτός μπορεί να σου πει ΑΚΡΙΒΩΣ που βρίσκονται οι ενστάσεις του, και να τις αξιολογήσετε μαζί. Να ξαναδούμε το απλό παράδειγμα με το ύψος; Κάποιος που θα διαφωνούσε μαζί μου, θα μπορούσε να μου πει ότι δεν τα είδα καλά, και ότι ο Γιώργος είναι ο ψηλότερος της παρέας. Πολύ απλά, θα συμφωνούσαμε σε έναν τρόπο για να το διαπιστώσουμε, και αφού το κάναμε στο τέλος θα συγκλίναμε στην ίδια άποψη! Είτε δηλαδή πως ο Γιώργος είναι ο ψηλότερος, είτε πως είναι ο Τάκης! Αυτό δεν θα μπορούσε να συμβεί ποτέ ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που δεν έχουν υιοθετήσει τον λογικό τρόπο σκέψης, γιατί θα έλεγε ο ένας “Ο Γιώργος είναι ο ψηλότερος, το ξέρω γιατί μου το λέει η καρδιά μου”, θα έλεγε ο άλλος ” Όχι, ο Τάκης, έχω ένστικτο εγώ!” και δεν θα μπορούσαν να συμφωνήσουν ποτέ. Το νόημα όμως σε μια συζήτηση είναι τα δύο (ή παραπάνω) μυαλά που συμμετέχουν σε αυτήν να σκεφτούν σαν ένα και να βοηθήσουν το ένα το άλλο για να φτάσουν μαζί σε ένα αληθινό και ολοκληρωμένο συμπέρασμα – και όπως είδαμε, η λογική είναι ο καλύτερος τρόπος για να γίνει αυτό.

Βήμα 4ο – Γιατί να αλλάξεις το πως σκέφτονται οι άνθρωποι;

Για να κάνεις τον κόσμο καλύτερο. Όλα ξεκινούν από τον τρόπο σκέψης. Οι άνθρωποι δεν γεννιούνται δολοφόνοι, κακούργοι, κλέφτες και εγκληματίες – απλώς αναπτύσσουν έναν τρόπο σκέψης που τους δικαιολογεί αυτά τα έκτροπα. Και πραγματικά, θα δεχόμουν ότι κάποια άνθρωποι κάνουν συνειδητά πράξεις για να βλάψουν τους άλλους, όμως υπάρχουν τόσοι άνθρωποι που γνωρίζω καθημερινά που κάνουν κάθε μέρα τον κόσμο χειρότερο κομμάτι προς κομμάτι, γιατί κάποιος αλήτης τους έπεισε κάποτε ότι πρέπει να στηρίζουν το σκεπτικό τους στα αισθήματα τους ή το ένστικτο τους, και όχι στην λογική τους. Σαν να βρισκόμαστε όλοι μαζί σε ένα καράβι σε φουρτούνα, και πανικόβλητοι οι συνεπιβάτες μας που θέλουν να μας σώσουν να βγάζουν ένα τσεκούρι, και αρχίζουν και καταστρέφουν το καράβι για να το κάνουν σχεδία. Άλλωστε η λογική σκέψη είναι βασικό προαπαιτούμενο για την ηθική – ούτε γεννιόμαστε με αυτήν, ούτε ουρανοκατέβατη έρχεται, μόνοι μας κρίνουμε το σωστό και το λάθος. Είναι τυχαίο που η λογική δομή υπάρχει σχεδόν σε όλα τα αρχαία ελληνικά κείμενα, αλλά σε λιγότερο από το 1% των σύγχρονων πολιτικών λόγων, διαφημίσεων, ρητορικών μίσους; Ας αναλογιστούμε απλά ποια ήταν η παιδεία μας τότε, και ποια είναι σήμερα. Και ακόμα και αν το αφήσουμε αυτό απέξω, ακόμα και αν κλείσουμε τα μάτια μας στο παρελθόν, ας φανταστούμε τουλάχιστον ένα πιο λογικό μέλλον.

Όπου οι άνθρωποι θα λένε αυτό που σκέφτονται.
Όπου οι διακρίσεις δεν θα υπάρχουν.
Όπου θα κρίνεσαι μόνο για τις πράξεις σου.
Όπου οι ανθρώπινες ζωές θα είναι πιο σημαντικές από τις εδαφικές αξιώσεις.
Όπου θα μπορούν όλοι να καταλάβουν ότι το Εμείς είναι το ομορφότερο Εγώ.

 

 

0

Η θρησκεία ως πηγή ηθικής

“Αυτό που κάνεις είναι ανήθικο! Το λέει ξεκάθαρα το ιερό μας βιβλίο!!! Λιθοβολήστε τον!!!!”
morality-hijacked-religion-clarke-religion-1366172331

Όπως έχουμε δει και στο παρελθόν, η πηγή της ηθικής είναι ένα από τα πιο παλιά φιλοσοφικά ερωτήματα. Το ότι δεν μπορεί να δωθεί μια οριστική απάντηση στο ερώτημα αυτό όμως, δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε να εξετάσουμε και να δεχθούμε ή να απορρίψουμε πιθανές απαντήσεις. Πράγματι, αν έχουμε μπροστά μας μια κλειδωμένη πόρτα και δεν έχουμε ιδέα που είναι το κλειδί της, δεν χρειάζεται να την ανοίξουμε για να βεβαιωθούμε ότι το κλειδί δεν είναι πχ το παπούτσι μας – αρκεί να δοκιμάσουμε και να δούμε αν ταιριάζει. Σήμερα θα εξετάσουμε το πως αξιολογείται η θρησκεία ως πηγή ηθικής. Θα προσπαθήσω να μην αναφερθώ σε συγκεκριμένες θρησκείες, για να καλύψω το θέμα για κάθε πιθανή θρησκεία που υπάρχει ή μπορεί να υπάρξει.

Ας δούμε το ακόλουθο πείραμα σκέψης. Έχουμε τον άνθρωπο Χ, ο οποίος μόλις έχει γεννηθεί. Δεν ανήκει σε κάποια θρησκεία ακόμα, γιατί φυσικά δεν μπορεί να καταλάβει καν την ομιλία των γύρω του. Παρόλα αυτά, έχει την ικανότητα πράξεων. Κάθε πράξη που δεν είναι ηθικά ουδέτερη, είναι είτε καλή είτε κακή. Ασφαλώς οι πράξεις του μωρού δεν είναι ποινικά κολάσιμες γιατί είναι ακόμα ένα μωρό, ένα μωρό όμως μπορεί να είναι καλό μωρό (αν είναι ήσυχο και δεν κάνει την ζωή των γονέων δύσκολη) ή κακό μωρό (αν ζηλεύει ένα άλλο μωρό και του πετάει πράγματα ή πάει να το βλάψει). Εμείς ως ενήλικες θα δικαιολογήσουμε την πράξη ως “μωρό είναι, δεν καταλαβαίνει”, αυτή η αιτιολόγηση όμως σημαίνει ότι δεν καταλαβαίνει τις *συνέπειες* της πράξης του, όχι πως δεν νιώθει την ανάγκη να κάνει καλό σε κάποιον ή κακό σε κάποιον. Δεν παραθέτω κάποιο άσκοπο link, αλλά όλοι έχουμε δει μικρά παιδιά να κρατούν προστατευτικά το μικρό τους αδελφάκι ή, στον αντίποδα, να χτυπάνε κάποιο μικρότερο παιδί από κακία. Επομένως η ηθική προυπάρχει της θρησκείας άρα δεν μπορεί η θρησκεία να είναι η πηγή της ηθικής.

Στο συμπέρασμα αυτό φτάνουμε και με έναν συλλογισμό ακόμα. Έστω ότι ο άνθρωπος Χ μεγαλώνει και φτάνει σε μια ηλικία στην οποία μπορεί να κατανοήσει την θρησκεία. Οι γονείς του, ασφαλώς, του διδάσκουν τα δικά τους θρησκευτικά πιστεύω που ανήκουν στην θρησκεία Α. Η θρησκεία Α εξαρτάται από τυχαίους παράγοντες, όπως το που γεννήθηκε ο Χ και ποιοί ήταν οι γονείς του. Επομένως το να θεωρήσει ο Χ ως πηγή ηθικής την θρησκεία Α είναι ανάλογο του να διαλέξει την πηγή ηθικής του στην τύχη. Βάση ορισμού όμως, Ηθική είναι ο κλάδος της φιλοσοφίας που ασχολείται αρχικά με το παρακάτω ερώτημα: ποιες ανθρώπινες πράξεις είναι αποδεκτές και ορθές και ποιες ανάρμοστες και λανθασμένες. Η λέξη κλειδί εδώ είναι “φιλοσοφία” – οργανωμένη σκέψη, όχι τυχαία επιλογή. Το Τάδε είναι σωστό για τον Τάδε λόγο, και όχι επειδή “διάλεξα στην τύχη να το θεωρώ σωστό”. Βλέπουμε λοιπόν για άλλη μια φορά πως η θρησκεία δεν μπορεί να αποτελεί πηγή ηθικής.

Αν και τα περισσότερα μέλη των θρησκειών δέχονται τους προηγούμενους άρτιους συλλογισμούς, υπάρχουν κάποιοι που στηρίζονται στις προσωπικές μεταφυσικές τους πεποιθήσεις πιο πολύ από ότι στην ικανότητα σκέψης τους. “Μα η δική μας θρησκεία δεν είναι σαν τις άλλες! Είναι σωστή επειδή το είπε ο Θεός, άρα δεν χρειάζεται την έγκριση της ανθρώπινης σκέψης!!!”. Το πρόβλημα εδώ είναι ότι πρόκειται για κυκλικό επιχείρημα “ο Θεός είναι πάντα σωστός γιατί το λέει η θρησκεία μας – η θρησκεία μας είναι η σωστή γιατί το λέει ο Θεός που είναι πάντα σωστός.” Αυτού του τύπου τα επιχειρήματα μπορούν να φτιαχτούν για οτιδήποτε. “Ο Γιάννης, που έχει πάντα δίκιο, λέει ότι αυτό το blog γράφει πάντα την αλήθεια – Το blog που γράφει πάντα την αλήθεια λέει ότι ο Γιάννης έχει δίκιο”. Πρόκειται για λογικό σφάλμα που οδηγεί πάντα σε λάθος συλλογισμούς.

Άλλωστε, ακόμα και αν η μεταφυσικότητα μπορούσε να τεκμηριωθεί, ακόμα και αν οι ουρανοί άνοιγαν στα δύο αυτή τη στιγμή και ένα υπερφυσικό ον υλοποιούταν μπροστά μας, απτό και παρατηρήσιμο από όλους μας, με υπερφυσικές δυνάμεις που δεν θα άφηναν καμμία αμφιβολία ότι πρόκειται για τον πραγματικό δημιουργό του σύμπαντος, και μας έλεγε “Θέλω να ζείτε με αυτούς τους κανόνες!”, και πάλι οι κανόνες αυτοί δεν θα άνηκαν στα πλαίσια της ηθικής. Όπως δεν είναι ηθικός ο υπολογιστής στον οποίο γράφω αυτή τη στιγμή αυτές τις γραμμές γιατί δεν έχει άλλη επιλογή εκτός από το να ακολουθεί τις εντολές μου, έτσι δεν σε κάνει ηθικό το να κάνεις μια πράξη επειδή είσαι υποχρεωμένος να την κάνεις . Είναι φιλειρηνικός ο φυλακισμένος δολοφόνος που έχει σταματήσει την βία γιατί τώρα είναι στην φυλακή; Όχι, γιατί παρόλο που θα μπορούσε να ξεκινήσει έναν καβγά στη φυλακή, θα ήταν χαζό και ανόητο, γιατί δεν θα είχε κανένα όφελος. Είναι τεμπέλης ο 50άρης απολυμένος που δεν βρίσκει δουλειά πουθενά; Όχι, γιατί παρόλο που θα μπορούσε να πάει να δουλέψει δωρεάν κάπου, θα ήταν χαζό και ανόητο γιατί δεν θα είχε κανένα όφελος. Είναι ηθικός ο άνθρωπος που θέλει να σου κάψει το σπίτι γιατί σε ζηλεύει, αλλά ο μόνος λόγος που δεν το κάνει είναι επειδή πιστεύει πως μετά θα καίγεται σε μια λίμνη φωτιάς μέχρι το τέλος του χρόνου; Όχι, παρόλο που έχει την επιλογή, το να θυσιάσει την αιώνια ζωή της ψυχής του για ένα μικρό κακό σε εσένα θα ήταν χαζό και ανόητο. Φιλειρηνικός είναι ο άνθρωπος που θα τον βρίσεις άσχημα, και αυτός θα απαντήσει “Καλύτερα να φύγω και να μιλήσουμε μια άλλη φορά, ήρεμα”, γιατί παρόλο που θα μπορούσε να τσακωθεί μαζί σου χωρίς άσχημες συνέπειες, επέλεξε να μην το κάνει. Τεμπέλης είναι ο άνθρωπος που ζει από τα λεφτά των γονιών του, και όταν ο πατέρας του του λέει πως του βρήκε δουλειά αυτός δεν πατάει ποτέ, γιατί παρόλο που θα μπορούσε να εργαστεί τίμια χωρίς άσχημες συνέπειες, επέλεξε να μην τον κάνει. Ηθικός είναι ο άνθρωπος που όταν σου πέσει το πορτοφόλι, το σηκώνει και στο επιστρέφει, γιατί παρόλο που θα μπορούσε να το κρατήσει χωρίς άσχημες συνέπειες επιλέγει να μην το κάνει.

Το ότι η θρησκεία δεν είναι πηγή ηθικής δεν σημαίνει φυσικά ότι όλοι οι θρησκευόμενοι άνθρωποι είναι ανήθικοι. Σημαίνει ότι είμαστε ικανοί για καλές ή κακές πράξεις ανεξάρτητα από τη θρησκεία μας. Είναι διαφορετικό να ακολουθείς μια θρησκεία *επειδή* την εξέτασες και την βρήκες ηθική, και διαφορετικό το να θεωρείς κάτι ηθικό *επειδή* στο είπε η θρησκεία.

0

Το βάρος της απόδειξης.

“Δεν μπορείς να μου λες ότι αυτό που σου λέω δεν ισχύει! Τι αποδείξεις έχεις ότι δεν ισχύει;”
Image
Το βάρος της απόδειξης είναι πολύ σημαντικό στοιχείο σε οποιαδήποτε συζήτηση. Είναι συχνό το φαινόμενο ένας συνομιλητής να αναφέρει κάτι το οποίο δεν μπορεί να αποδείξει ότι ισχύει, αλλά ταυτόχρονα να μην μπορεί να αποδειχθεί ότι η υπόθεση του δεν ισχύει. Τι γίνεται σε αυτή την περίπτωση;

Ας το δούμε με ένα παράδειγμα.

Έχουμε ένα άγνωστο κουτί. Η υπόθεση μου είναι “Το κουτί έχει μέσα σοκολατάκια.”.
Αν αυτό δεν διασταυρωθεί με κάποιο τρόπο, πχ έστω ότι δεν μπορούμε να ανοίξουμε το κουτί για να μην χαλάσουμε το όμορφο περιτύλιγμα, δεν θα φερθούμε στο κουτί σαν να είναι ένα κουτί με σοκολατάκια. Ας αναλογιστούμε το σενάριο στο οποίο ΔΙΧΩΣ να επιβεβαιωθεί αυτό, δεχόμαστε την υπόθεση επειδή δεν μπορούμε να αποδείξουμε ότι δεν ισχύει και το πάμε δώρο σε κάποια επίσκεψη!

-Καλώς τον!
-Καλησπέρα!!! Αυτά τα σοκολατάκια είναι για σένα!!!
-Ω, ευχαριστώ, δεν έπρεπε! (το ανοίγει) Εχμ…το κουτί έχει μέσα δύο ψόφια ποντίκια, μια ταραντούλα και κάτι λευκό που δεν θέλω να μάθω τι είναι…
-Αχ ναι, συγγνώμη για αυτό, απλά κάποιος είπε ότι μπορεί να έχει σοκολατάκια μέσα, δεν βρήκαμε κάποιο τρόπο να του αποδείξουμε ότι δεν έχει, και όπως είναι λογικό αρχίσαμε να φερόμαστε σαν να είχε.
-…δεν νομίζω ότι χρησιμοποιείς την λέξη “λογικό” σωστά.

 

Όπως βλέπουμε από το παράδειγμα, το βάρος της απόδειξης πρέπει να βαραίνει αυτόν που κάνει την υπόθεση αλλιώς παράξενα σενάρια γίνονται πραγματικότητα. Η εξήγηση για αυτό είναι πως τα όρια μιας υπόθεσης χωρίς απόδειξη είναι τα όρια της ανθρώπινης φαντασίας και άρα εκτείνονται στο άπειρο, την ίδια στιγμή που τα όρια της ικανότητας διάψευσης είναι σημαντικά μικρότερα και, καθώς περιορίζονται από τα εργαλεία έρευνας που έχει ο καθένας στην διάθεση του, είναι πεπερασμένα – το οποίο σημαίνει ότι το πλήθος των πραγμάτων που μπορεί να υποθέσει κάποιος και τα οποία είναι αδύνατον να αποδειχθούν είναι άπειρο, και περιλαμβάνει ακόμα και πράγματα αντιφατικά μεταξύ τους. Θα μπορούσα να υποθέσω ότι κάποιος σχεδιάζει να σας δολοφονήσει, ότι σας είχα δανείσει χρήματα, ότι σε έναν χρόνο θα εισβάλουν οι εξωγήινοι στον πλανήτη μας. Δεν γίνεται να περιμένω από εσάς να διαψεύσετε κάθε υπόθεση μου ή αλλιώς να την δεχτείτε, εσείς όμως μπορείτε να περιμένετε από εμένα να αποδείξω την όποια υπόθεση μου ή αλλώς να σταματήσω να την κάνω.

Τι γίνεται όμως στην περίπτωση που η υπόθεση περιγράφει ένα υποθετικό σενάριο; Πως αλλάζει η συμπεριφορά μας αν το “Το κουτί έχει μέσα σοκολατάκια” γίνει “Το κουτί ίσως έχει μέσα σοκολατάκια”;

Δεν αλλάζει τίποτα. Και πάλι πρέπει να υπάρχει μια απόδειξη. Μόνο που εδώ, υπάρχει εύκολος συλλογισμός που μας οδηγεί στην απόδειξη.

1. Το κουτί μπορεί να έχει μέσα οτιδήποτε.
2. Τα σοκολατάκια περιλαμβάνονται στο οτιδήποτε.
Συμπέρασμα: Τα κουτί μπορεί να έχει μέσα σοκολατάκια.

Το ότι συμφωνούμε στο ότι η υπόθεση “Το Α μπορεί να είναι Β” είναι σωστή, ΔΕΝ σημαίνει ότι συμφωνούμε πως Α = Β, σημαίνει μόνο ότι είναι ένα από τα πιθανά ενεδεχόμενα. Το τι κάνουμε με αυτή την πιθανότητα, εξαρτάται από την περίσταση. Μερικές φορές η μέθοδος του Σέρλοκ Χολμς, να αποκλείσουμε δηλαδή όλες τις εσφαλμένες υποθέσεις ώστε αυτή που θα μας μείνει να είναι η αλήθεια, δουλεύει εξαιρετικά. Άλλες φορές αυτό είναι απλά αδύνατον. Το σίγουρο είναι ότι στις κοινωνικές περιστάσεις, σοκολατάκια προσφέρουμε μόνο αν είμαστε σίγουροι ότι είναι σοκολατάκια, όχι αν “ίσως” είναι σοκολατάκια, γιατί τότε “ίσως” ο οικοδεσπότης αρχίσει να μας κυνηγάει με τον μπαλτά.

0

Junk speech.

Πριν κάποιο καιρό, άρχισα να επισκέπτομαι μια εξαιρετική διατροφολόγο φίλη μου σε μια προσπάθεια να φτιάξω την διατροφή μου. Το πρώτο πράγμα για το οποίο μιλήσαμε ήταν το junk food και το τι το διαχωρίζει από το κανονικό, υγιεινό φαγητό. Η συνοπτική εξήγηση είναι πως το junk food περιέχει πράγματα που δεν χρειαζόμαστε, όπως κακά λιπαρά, και του λείπουν πράγματα που μας ωφελούν, όπως οι βιταμίνες, οι πρωτεΐνες, και άλλα σημαντικά δομικά συστατικά. Βάση δε του τι φαγητού καταναλώνουμε, το αντίστοιχο σώμα χτίζουμε – κάποιος ο οποίος καταναλώνει καθημερινά μόνο τηγανητές πατάτες, ακόμα και αν είναι εντάξει θερμιδικά δεν θα φτιάξει ποτέ το γραμμωμένο μυώδες σώμα κάποιου που καλύπτει τις ανάγκες του σε πρωτεΐνη, ΟΣΗ γυμναστική και αν κάνει.

ansiedad-comida

Η ίδια αναλογία ισχύει και για τον λόγο. Ο λόγος, είτε γραπτός είτε προφορικός, είναι κάτι το οποίο καταναλώνεται από το ανθρώπινο πνεύμα. Αντίστοιχα, μπορεί να περιέχει στοιχεία τα οποία μας ωφελούν, ή στοιχεία ζημιογόνα και ανωφελή. Πράγματι, κάποιος μπορεί να περάσει όλη του τη ζωή διαβάζοντας και παρόλα αυτά το πνεύμα του να είναι “ασθενές, αγύμναστο και πλαδαρό” γιατί οι λόγοι που καταναλώνει υστερούν σε ποιότητα, και το πνεύμα του στερείται τα υλικά που το κτίζουν. Αυτός ο “κακός λόγος” είναι μάστιγα στην εποχή μας. Εγώ αποκαλώ το φαινόμενο Junk Speech, κατά το Junk Food.

Ο “καλός λόγος” μπορεί να έχει πολλές μορφές:

  • μπορεί να είναι ενημερωτικός, ενημερώνοντας μας για κάτι που δεν γνωρίζαμε.
  • μπορεί να είναι φιλοσοφικός, εκθέτοντας μας έναν προβληματισμό που μας βάζει να σκεφτούμε διάφορες πιθανότητες.
  • μπορεί να είναι λογικός, παρουσιάζοντας ένα λογικό επιχείρημα.
  • μπορεί να είναι λογοτεχνικός, είτε σε πεζή είτε σε έμμετρη μορφή, γράφοντας κάτι όμορφο.

Στο αντίποδα, κάθε μία από αυτές τις μορφές έχει και την αντίθετη της, που συνιστά Junk Speech, όπως:

  • η παραπληροφόρηση και η μονόπλευρη ενημέρωση, που υπάρχει όταν δεν στηρίζεις την ενημέρωση σου σε πηγές ή όταν δεν παρουσιάζεις αντικειμενικά τις πηγές σου.
  • η αδιαλλακτικότητα που υπάρχει όταν επιμένεις εκ των προτέρων ότι οποιοσδήποτε άλλος είναι αδύνατον να έχει σωστή άποψη. (Διευκρίνηση: είναι λογικό όταν παίρνεις μια θέση, να την παίρνεις επειδή πιστεύεις ότι είναι η σωστή. Δεν διαφωνεί κανείς εδώ. Φυσικά. θα στηρίξεις την άποψη σου. Διαφέρει όμως το “εγώ έχω δίκιο, να γιατί, όποιος διαφωνεί με αυτό να το εξηγήσει” από το “είναι αυτό που λέω εγώ, όποιος διαφωνήσει δεν ξέρει τι του γίνεται, τέλος συζήτησης, period.”)
  • η πλάνη, που υπάρχει όταν καταφεύγει κανείς σε λογικά σφάλματα που ξεγελούν τον απαίδευτο αναγνώστη.
  • ο παραλογισμός, το να προσπαθεί κανείς να πείσει για λόγους που αντιβαίνουν στην λογική. Το συναίσθημα θολώνει την ορθή κρίση (για αυτό άλλωστε και είναι γνωστές οι “τρέλες” που κάνουν οι ερωτευμένοι) για αυτό συχνά άνθρωποι που δεν έχουν λογικά επιχειρήματα καταφεύγουν σε αυτό προκειμένου να ξεγελάσουν το κοινό τους.
  • τα επιχειρήματα που δεν στηρίζονται πουθενά και οι εσφαλμένοι λογικοί συνειρμοί.
  • ο κακότεχνος λόγος, που περιλαμβάνει και τις περιπτώσεις λόγου που έχει τόσο σημαντικά προβλήματα που δύσκολα γίνεται αντιληπτός, και τις περιπτώσεις λόγου που κοσμείται από “κακολογικά” στοιχεία, όπως χυδαίες εκφράσεις.

Για να δώσουμε ένα παράδειγμα Junk Speech, θα ήθελα να εξετάσουμε ένα κείμενο που διάβασα πρόσφατα. Το αρχικό κείμενο έχει μέγεθος 382 λέξεις. Θα βγάλουμε ό,τι δεν χρειάζεται και ό,τι ανήκει στον κακό λόγο, για να δούμε πόσο είναι το μη ωφέλιμο βάρος του κειμένου. Θα ξεκινήσουμε με τις βρισιές.

ΒΓΗΚΑΝΕ ΟΙ “ΠΙΣΩΓΛΕΝΤΗΣΕΣ” ΚΑΙ ΟΙ “ΑΔΕΡΦΕΣ ΤΟΥ ΕΛΕΟΥΣ” ΝΑ ΚΑΝΟΥΝ ΚΡΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟ ΤΟΥ ΝΕΚΡΟΥ ΑΣΛΑΝΗ. ΡΕΠΟΡΤΑΖ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΡΕΠΟΡΤΑΖ “ΤΕΛΕΙΩΜΕΝΑ” ΤΣΙΡΑΚΙΑ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Παρακολουθούμε τις τελευταίες ώρες πογκρόμ τελειωμένων αδερφών του δημοσιογραφικού σιναφιού να κάνουν λόγο για καταδίκες και κανιβαλισμούς για την φώτο του Ασλάνη που δημοσίευσαν εφημερίδες και τηλεόραση. Για το διαδίκτυο δεν τους παίρνει να μιλήσουν γιατί ακόμα δεν έχουν αναγνωρίσει(ακριβώς), δεν έχουν αναγνωρίσει την εργασία όσων απασχολούνται εκεί ή βοηθούν το έργο του.

Κάτι υποτακτικοί, κάτι κολαούζοι, κάτι οπισθόβουλοι και πισωγλέντηδες θα μιλήσουν για δεοντολογία. Οι μισοί από αυτούς που αναθεματίζουν, παίρνουν χαρτζιλίκι από ΔΕΚΟ και Δημόσιο, οι άλλοι είναι συνταξιούχοι τζαμπατζήδες και όσοι απομένουν κυκλοφορούν με χάπια για το σάκχαρο και την πίεση και τη νύχτα παίρνουν κόκα για να αντέξουν στα κωλόμπαρα των ιδιαιτεροτήτων τους.

Έπρεπε να πάρουν την άδεια τους τα διεθνή τηλεοπτικά συνεργεία για να τραβήξουν βίντεο τον δημόσιο απαγχονισμό από τους Αμερικανούς του Σαντάμ Χουσειν, την εκτέλεση Τσαουσέσκου-LIVE, τις φώτο της νεκρής Μονρόε και του Μάικλ Τζάκσον, την διαμελισμένη χήρα του Πολάνσκι που ήταν έγκυος και την έκανε 200 κομμάτια ο σίριαλ κίλερ Μάνσον, τον θάνατο διάσημου σχεδιαστή με τα τεκνά γύρω του και τόσα άλλα που δεν θυμόμαστε.

Για το θέμα θα επανέλθουμε διεξοδικά και θα κατονομάσουμε έναν έναν και μία μία αυτές τις ύαινες που λυμαίνονται αριστερό και δεξιό δημόσιο χρήμα. Που δεν βρήκαν να πουν ούτε μια κουβέντα εδώ και 4 χρόνια για τους 3.000 νεκρούς που αυτοκτόνησαν εξαιτίας δοσίλογων κατοχικών κυβερνήσεων.

Βγήκαν τώρα τα τσιράκια από το μαγκανοπήγαδο της ανυπαρξίας τους να κάνουν κριτική. Το ρεπορτάζ είναι ρεπορτάζ, έλεγε ένας μεγάλος της ελληνικής δημοσιογραφίας. Ο μακαρίτης Αλέκος Φιλιππόπουλος. Αλλά αν ρωτήσεις αυτά τα παρτάλια ποιος ήταν ο Φιλιππόπουλος ,πιθανόν να απαντήσουν ότι ήταν αστροναύτης.

Σε όλα αυτα τα ρετάλια της παραενημέρωσης, παραδημοσιογραφίας και παρα-κράτησης ούρων, ρωτάμε: Αν φωτορεπόρτερ έβρισκε νεκρό στο δρόμο ή στο Μαξίμου ή στη Κηφισιά τον πρωθυπουργό(ζωή να χει ο άνθρωπος)θα πρεπε να συνεχίσει τον δρόμο του χωρίς να τραβήξει φωτογραφία; Ή θα έπρεπε πρώτα να πάρει κάποιος την άδεια σας; Μήπως πρέπει να κάνετε κι ένα εμετικό άρθρο για τους χιλιάδες νεκρούς στη Συρία που τους κουβαλάνε με το σεντόνι και να καταφερθείτε εναντίον ανταποκριτών του CNN που εαν σας άκουγαν δεν θα σταματούσαν ούτε για να σας φτύσουν;

Άντε στο διάολο μεσημεριάτικα βολεμένοι αλητάμπουρες

Αφαιρούμε τις προσβολές που είναι σημειωμένες με κόκκινο, και απομένουν 321 λέξεις. Το 15% δηλαδή είναι προσβολές. Να σημειωθεί ότι απομακρύνθηκαν μόνο οι βαριές προσβολές. Με όσο το δυνατόν λιγότερες επεμβάσεις προκειμένου να βγαίνει νόημα, ας το εξετάσουμε παράγραφο προς παράγραφο.

Παρακολουθούμε τις τελευταίες ώρες πογκρόμ του δημοσιογραφικού σιναφιού να κάνουν λόγο για καταδίκες και κανιβαλισμούς για την φώτο του Ασλάνη που δημοσίευσαν εφημερίδες και τηλεόραση.

Δεκτών

Για το διαδίκτυο δεν τους παίρνει να μιλήσουν γιατί ακόμα δεν έχουν αναγνωρίσει(ακριβώς), δεν έχουν αναγνωρίσει την εργασία όσων απασχολούνται εκεί ή βοηθούν το έργο του.

Δεν έχει κάποια βάση ο συλλογισμός – είναι πιθανόν να κριτικάρουν και το διαδίκτυο και να μην το έχει πληροφορηθεί ο συντάκτης, ή να αναγνωρίζουν ότι στο διαδίκτυο υπάρχει ελεύθερη διακίνηση των ειδήσεων καθώς ο χρήστης μπαίνει με δική του ευθύνη σε όποια σελίδα.

Κάποιοι θα μιλήσουν για δεοντολογία. Οι μισοί από αυτούς που αναθεματίζουν, παίρνουν χαρτζιλίκι από ΔΕΚΟ και Δημόσιο, οι άλλοι είναι συνταξιούχοι τζαμπατζήδες και όσοι απομένουν κυκλοφορούν με χάπια για το σάκχαρο και την πίεση.

Ξεκάθαρη έλλειψη διαλλακτικότητας.

Έπρεπε να πάρουν την άδεια τους τα διεθνή τηλεοπτικά συνεργεία για να τραβήξουν βίντεο τον δημόσιο απαγχονισμό από τους Αμερικανούς του Σαντάμ Χουσειν, την εκτέλεση Τσαουσέσκου-LIVE, τις φώτο της νεκρής Μονρόε και του Μάικλ Τζάκσον, την διαμελισμένη χήρα του Πολάνσκι που ήταν έγκυος και την έκανε 200 κομμάτια ο σίριαλ κίλερ Μάνσον, τον θάνατο διάσημου σχεδιαστή με τα τεκνά γύρω του και τόσα άλλα που δεν θυμόμαστε.

Το επιχείρημα είναι “Το κάνουν τα διεθνή μέσα χωρίς να ζητούν την άδεια σας, άρα γιατί να την ζητήσουν τα εγχώρια μέσα;”. Ο συλλογισμός είναι εσφαλμένος. Το ότι κάτι γίνεται από δημοφιλέστερους και μεγαλύτερους φορείς δεν σημαίνει ότι καλώς γίνεται. Αν κάποιοι διάσημοι και πλούσιοι bloggers έκαναν ναρκωτικά, δεν θα ήταν επιχείρημα για να κάνω και εγώ – τουλάχιστον όχι επιχείρημα που θα έπειθε τον δικαστή να με αφήσει ελεύθερο. Αναγνωρίζω βέβαια το δικαίωμα να θέσει έναν προβληματισμό σχετικά με τα δικαιώματα της ελευθερίας τύπου, αλλά το κάνει καλύτερο πιο κάτω οπότε ούτε αυτή η παράγραφος θα γίνει δεκτή.

Για το θέμα θα επανέλθουμε διεξοδικά και θα τους κατονομάσουμε έναν έναν.

Δεκτών

Που δεν βρήκαν να πουν ούτε μια κουβέντα εδώ και 4 χρόνια για τους 3.000 νεκρούς που αυτοκτόνησαν εξαιτίας δοσίλογων κατοχικών κυβερνήσεων.

Αυτό θα σήμαινε ότι ο δημοσιογράφος έκανε έρευνα για όλους τους συναδέλφους που σχολίασαν αρνητικά την φωτογραφία και βρήκε πως όλοι αγνοούσαν το θέμα αυτών των θανάτων – ένας ισχυρισμός ο οποίος δύσκολα στέκει χωρίς κάποιο τεκμήριο ή πηγή για την έρευνα αυτή.

Βγήκαν τώρα κάποιοι από το μαγκανοπήγαδο της ανυπαρξίας τους να κάνουν κριτική.

Αν και οι σαρκαστικές μου ικανότητες συναγωνίζονται τον Dr. Sheldon Cooper, θα υποθέσω ότι η ανυπαρξία δεν χρησιμοποιείται κυριολεκτικά, και θα απαντήσω πως δεν χρειάζεται κάποιος να έχει δημόσια υπόσταση για να κάνει την κριτική του. Ο αναγνώστης, ο θεατής, ο απλός πολίτης είναι αρκετή ιδιότητα για να κάνει κάποιος τις ενστάσεις του σε μια δημοκρατική κοινωνία. Το επιχείρημα δεν στέκει.

Το ρεπορτάζ είναι ρεπορτάζ, έλεγε ένας μεγάλος της ελληνικής δημοσιογραφίας. Ο μακαρίτης Αλέκος Φιλιππόπουλος. Αλλά αν τους ρωτήσεις ποιος ήταν ο Φιλιππόπουλος ,πιθανόν να απαντήσουν ότι ήταν αστροναύτης.

Το “Το Α είναι Α” είναι ένας άχρηστος συλλογισμός, καθώς δεν γίνεται κάποιος να διαφωνήσει μαζί του. Δύσκολα φαντάζομαι κάποιον να ισχυρίζεται ότι το ρεπορτάζ δεν είναι ρεπορτάζ αλλά είναι, για παράδειγμα, είδος καμηλοπάρδαλης. Η μη γνώση του έργου του κου Φιλιππόπουλου δεν μειώνει την αξία κανενός οπότε είναι άσκοπη η αναφορά του.

Σε όλους αυτούς, ρωτάμε: Αν φωτορεπόρτερ έβρισκε νεκρό στο δρόμο ή στο Μαξίμου ή στη Κηφισιά τον πρωθυπουργό(ζωή να χει ο άνθρωπος)θα πρεπε να συνεχίσει τον δρόμο του χωρίς να τραβήξει φωτογραφία; Ή θα έπρεπε πρώτα να πάρει κάποιος την άδεια σας; Μήπως πρέπει να κάνετε κι ένα εμετικό άρθρο για τους χιλιάδες νεκρούς στη Συρία που τους κουβαλάνε με το σεντόνι και να καταφερθείτε εναντίον ανταποκριτών του CNN που εαν σας άκουγαν δεν θα σταματούσαν ούτε για να σας φτύσουν;


Εδώ βρίσκουμε ένα προβληματισμό που μοιάζει πολύ με το παραπάνω επιχείρημα, αλλά φυσικά είναι δικαίωμα του δημοσιογράφου να θέσει τον προβληματισμό τουλάχιστον μια φορά. Επιλέγουμε να κρατήσουμε αυτή την μορφή του.

Τελειώνοντας την διαδικασία μας, απομένει το εξής:

ΒΓΗΚΑΝΕ ΚΑΠΟΙΟΙ ΝΑ ΚΑΝΟΥΝ ΚΡΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟ ΤΟΥ ΝΕΚΡΟΥ ΑΣΛΑΝΗ.

Παρακολουθούμε τις τελευταίες ώρες πογκρόμ του δημοσιογραφικού σιναφιού να κάνουν λόγο για καταδίκες και κανιβαλισμούς για την φώτο του Ασλάνη που δημοσίευσαν εφημερίδες και τηλεόραση. .

Για το θέμα θα επανέλθουμε διεξοδικά και θα τους κατονομάσουμε έναν έναν.

Σε όλους αυτούς, ρωτάμε: Αν φωτορεπόρτερ έβρισκε νεκρό στο δρόμο ή στο Μαξίμου ή στη Κηφισιά τον πρωθυπουργό(ζωή να χει ο άνθρωπος)θα πρεπε να συνεχίσει τον δρόμο του χωρίς να τραβήξει φωτογραφία; Ή θα έπρεπε πρώτα να πάρει κάποιος την άδεια σας; Μήπως πρέπει να κάνετε κι ένα εμετικό άρθρο για τους χιλιάδες νεκρούς στη Συρία που τους κουβαλάνε με το σεντόνι και να καταφερθείτε εναντίον ανταποκριτών του CNN που εαν σας άκουγαν δεν θα σταματούσαν ούτε για να σας φτύσουν;

Μας έχουν απομείνει μόλις 130 λέξεις, σχεδόν το 34% του αρχικού κειμένου. Το ποσοστό ωφέλιμου λόγου σε αυτό το κείμενο είναι κοντά στο ποσοστό τροφής που *δεν* είναι λίπος και συντηρητικά σε ένα Big Mac στα Mac Donalds – με το Big Mac να είναι λίγο καλύτερο. Η διαδικασία αποδόμησης που κάναμε τώρα είναι μια διαδικασία που “αφαιρεί τα λίπη”, αλλά χωρίς αυτήν ο αναγνώστης απορροφάει το στυλ του λόγου που χρησιμοποιείται, τον μιμείται, οι ιδέες του αρχίζουν να έχουν αυτό ως δομικό συστατικό, και αν καταναλώνει τέτοιες μορφές λόγου καθημερινά τότε το πνεύμα του γίνεται τόσο νωχελικό και άρρωστο όσο το σώμα κάποιου που τρέφεται αποκλειστικά με Mac Donalds. Και δυστυχώς, όπως το σώμα εθίζεται στο junk food, έτσι και το πνεύμα εθίζεται και στο junk speech και όσο πιο πολύ εκτίθεται σε αυτό, τόσο παραπάνω αποζητάει.

 

Όταν το πνεύμα δεν τρέφεται σωστά.

Όταν το πνεύμα δεν τρέφεται σωστά.

 

0

Το επιχείρημα του Ωρολογοποιού

“Αν περπατάω στο δάσος και δω μπροστά μου ένα ρολόι, θα αναρωτηθώ πως βρέθηκε εκεί. Το ρολόι είναι ένα τόσο πολύπλοκο κατασκεύασμα που δεν μπορεί απλά να σχηματίστηκε μόνο του στο έδαφος, και έτσι δεν θα υποθέσω ότι απλά εμφανίστηκε τυχαία στο δάσος – μπορώ να είμαι σίγουρος ότι δημιουργήθηκε, όπως όλα τα ρολόγια, και πως με κάποιο τρόπο βρέθηκε εκεί. Αν αυτό είναι αληθές για ένα απλό ρολόι, σίγουρα θα είναι αληθές και για τον άνθρωπο , ο οποίος είναι πολύ πιο πολύπλοκη κατασκευή από το ρολόι, αλλά και για ολόκληρο το σύμπαν, που είναι εξ ορισμού πιο πολύπλοκο από οτιδήποτε άλλο, καθώς περιλαμβάνει οτιδήποτε άλλο. Αν λοιπόν είμαστε σίγουροι ότι το ρολόι που βρήκαμε στο δάσος έχει δημιουργό, μπορούμε να είμαστε πολύ πιο σίγουροι ότι έχει και το σύμπαν.”

 

the-village-clockmaker

Ένα από τα παλαιότερα τελεολογικά επιχειρήματα (επιχειρήματα που προσπαθούν να αποδείξουν την ύπαρξη του θεού μέσω της λογικής), το επιχείρημα του Ωρολογοποιού βασίζεται στην απλότητα του και στο πόσο εύκολα μπορεί να γίνει κατανοητό από όλους. Ακόμα και στις μέρες μας χρησιμοποιείται πολύ συχνά, με ιδιαιτέρως μεγάλη επιτυχία στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το επιχείρημα διαρθρώνεται ως εξής:

1. Είναι βέβαιο πως πολύπλοκα αντικείμενα της καθημερινής ζωής μας, όπως το ρολόι (ή το λαπτοπ, ή το κινητό τηλέφωνο, ή ένα σουβλάκι) έχουν κάποιον δημιουργό.
2. Ο άνθρωπος είναι πιο πολύπλοκος από ένα ρολόι, και το σύμπαν είναι πιο πολύπλοκο από έναν άνθρωπο.
Συμπέρασμα:  Άρα το σύμπαν έχει κάποιον δημιουργό.

Με μόλις δύο προκείμενες, και οι δύο αληθείς, η απλότητα αυτού του επιχειρήματος το κάνει δημοφιλές στους κύκλους αυτών που επιθυμούν να αποδείξουν την ύπαρξη του θεού/δημιουργού μέσω ενός λογικού συνειρμού. Όμως η απλότητα του επιχειρήματος δεν είναι τυχαία, και δεν γίνεται μόνο για λόγους κομψότητας – όπως θα δούμε, η λιτή διατύπωση εξυπηρετεί στο να παραβλεφθούν κάποια σημαντικά σφάλματα του επιχειρήματος.

Σφάλμα 1: Το επιχείρημα αναιρεί τον εαυτό του.

Πριν αρχίσουμε να αναλύουμε τη δομή του επιχειρήματος, ας σκεφτούμε τι συνέπειες έχει αυτό το επιχείρημα πάνω στο -ίδιο- το επιχείρημα. Καταλαβαίνουμε πως αν ο άνθρωπος είναι πιο πολύπλοκος από το ρολόι και το σύμπαν πιο πολύπλοκο από τον άνθρωπο, εξ ορισμού ο Δημιουργός θα είναι πιο πολύπλοκος από το σύμπαν. Έτσι, στην ερώτηση “ο Δημιουργός όμως από που προήλθε;” αυτό το επιχείρημα δίνει ως απάντηση ότι ο Δημιουργός πρέπει να έχει έναν δικό του Δημιουργό, και αυτός έναν δικό του κ.ο.κ., γεννώντας έτσι μια άπειρη σειρά δημιουργών η οποία κάνει αδύνατο το να καταλήξουμε σε ένα τελικό Δημιουργό των πάντων, που να μην δημιουργήθηκε από κανέναν. Όπως μπορεί εύκολα να καταλάβει ο αναγνώστης, μια σειρά από άπειρους δημιουργούς θα δημιουργούσε απίστευτα προβλήματα στις θρησκείες που θα αποδέχονταν κάτι τέτοιο, και θα έκανε οποιαδήποτε αναφορά στην δημιουργία του κόσμου μια απίστευτα χρονοβόρα υπόθεση. Αυτό όμως δεν χρειάζεται να μας απασχολήσει, γιατί όπως θα δούμε παρακάτω το επιχείρημα δεν δουλεύει σωστά – άρα δεν μπορεί να δουλέψει σωστά ούτε στον εαυτό του.

Σφάλμα 2: Ασύνοχες Έννοιες
Σε κάθε γλώσσα μια λέξη μπορεί να έχει διαφορετικές έννοιες. Όταν η μία έννοια είναι μεταφορική ή έχει πολύ διαφορετική σημασία από κάποια άλλη, είναι εύκολο να γίνει ο διαχωρισμός, όταν όμως η μία έννοια είναι πολύ κοντινή στην άλλη τα πράγματα μερικές φορές περιπλέκονται. Εδώ για παράδειγμα, ο άνθρωπος λογίζεται ως δημιουργός του ρολογιού με την έννοια του κατασκευαστή – πήρε πρώτες ύλες και με αυτές έφτιαξε το ρολόι. Παρακάτω όμως, και συγκεκριμένα στο Συμπέρασμα, ο δημιουργός αναφέρεται με μια διαφορετική έννοια: την έννοια της απόλυτης δημιουργίας εκ του μηδενός, και όχι αυτού που απλά μετέτρεψε τις πρώτες ύλες σε κάτι καινούργιο. Σίγουρα η λέξη “δημιουργός” μπορεί να πάρει οποιαδήποτε από τις δύο έννοιες, δεν γίνεται όμως μέσα στα πλαίσια ενός συλλογισμού να χρησιμοποιούμε πότε την μία και πότε την άλλη, γιατί ακόμα και αν υπάρχει μικρή απόκλιση το Συμπέρασμα καταλήγει παράλογο. Πχ η λέξη πρωινό αναφέρεται και στην περίοδο πριν το μεσημέρι (“Ένα πρωινό η Παναγιά μου” κτλ), και στο αντίστοιχο γεύμα της ημέρας. Ο συλλογισμός όμως “Έφαγα πρωινό στο κρεβάτι / το πρωινό σήμερα ήταν πολύ βροχερό / άρα έφαγα κάτι πολύ βροχερό στο κρεβάτι” δεν γίνεται να στέκει – εκτός και αν επιτέλους η επιστήμη κατάφερε να φτιάξει μικρά σύννεφα που βρέχουν μπέικον, μερέντα, και smarties. “Μα για μισό λεπτό” ίσως διαμαρτυρηθεί κάποιος. “Εμένα η θρησκεία μου δεν το θεωρεί σημαντικό ο θεός να δημιούργησε την ύλη εκ του μηδενός – μας αρκεί το να μας έχει κατασκευάσει ακριβώς όπως ο άνθρωπος κατασκευάζει ένα ρολόι. Αυτό σημαίνει πως το επιχείρημα του ωρολογοποιού δουλεύει για εμάς;” Φοβάμαι πως όχι. Ο πρώτο λόγος αναλύθηκε στο Σφάλμα 1 – ακόμα και αν ξεπερνούσαμε το Σφάλμα 2 κάνοντας λόγο για Κατασκευαστές και όχι Δημιουργούς, θα είχαμε και πάλι ΑΠΕΙΡΟΥΣ Κατασκευαστές. Υπάρχει όμως ένα ακόμα πιο σημαντικό σφάλμα εδώ το οποίο αναιρεί και ακυρώνει εντελώς το συλλογισμό αυτού του επιχειρήματος – για την ακρίβεια, το Σφάλμα 3 είναι τόσο καίριο πλήγμα στο επιχείρημα του Ωρολογοποιού που αναφέρεται πρώτο στις συζητήσεις προκειμένου να λήξει το θέμα και να εξοικονομηθεί χρόνος.

Σφάλμα 3. Ο μπεκρής επιστήμονας.
Ένα από τα πιο γνωστά λογικά παραδείγματα είναι αυτό του μπεκρή επιστήμονα που κάνει μια έρευνα πάνω στη φύση του Hangover. Πάρτε ένα λεπτό και διαβάστε το εδώ.

Η αντιστοιχία είναι ίδια. Σίγουρα, το ρολόι και όλα τα άλλα πολύπλοκα αντικείμενα ΕΙΝΑΙ πολύπλοκα, αλλά δεν είναι αυτός ο λόγος που αναγνωρίζουμε ότι είναι κατασκευασμένα. Αυτό είναι απλώς το “αναψυκτικό”.

Για να διαφωτίσω λίγο την υπόθεση, προτείνω το εξής πείραμα σκέψης: έστω ότι βρίσκεστε στην παραλία, ξαπλωμένοι στην ξαπλώστρα σας. Μπροστά σας, μέσα στο νερό, βλέπετε ένα κοπάδι δελφίνια να κολυμπάει – τα δελφίνια είναι υπέροχα, πολύπλοκα πλάσματα με πολύ ανεπτυγμένη νοημοσύνη. Το μάτι σας όμως πιάνει και κάτι ακόμα – κάποιος έχει γράψει στην άμμο με μεγάλα γράμματα ΠΙΤΕΣ ΜΕ ΔΟΣΕΙΣ “Ο ΘΕΟΔΟΣΗΣ” (Τηλέφωνο επικοινωνίας Τάδε, παράδοση αυθημερόν), σίγουρα διαφήμιση για κάποιο κατάστημα τοπικής κουζίνας. Στο μυαλό σας γεννιούνται δύο ιδέες:

1. Τα δελφίνια πρέπει να έχουν κάποιον δημιουργό.
2. Το μήνυμα στην άμμο πρέπει να έχει κάποιον δημιουργό.

Ποια από τις δύο ιδέες θεωρείται ότι θα γίνει περισσότερο αποδεκτή; Αν δεν είχατε γεννηθεί στην θρησκεία που έχετε γεννηθεί, αν δρούσατε μόνο βάση ενστίκτου και αντίληψης, θα θεωρούσατε πιθανότερο το η αμμουδιά να διαφημίζει μόνη της τις πίτες του Θεοδόση, ή τα δελφίνια να εξελίχτηκαν από μια κάπως διαφορετική μορφή ζωής; Ελπίζω ότι οι περισσότεροι απαντήσατε “το δεύτερο”. Όχι επειδή η φτηνιάρικη διαφήμιση του Θεοδόση είναι πιο πολύπλοκη από τα δελφίνια, αλλά επειδή ξέρετε τι είναι ένα “διαφημιστικό μήνυμα”, ξέρετε ποιος είναι ο σκοπός του και ξέρετε ότι το έγραψε ο ίδιος. Μπορείτε να τον πάρετε και τηλέφωνο να τον ρωτήσετε!

Αντιστοίχως, στο δάσος δεν ξεχωρίζουμε το ρολόι επειδή είναι πολύπλοκο. Τα δένδρα, τα χόρτα και τα ζωύφια είναι εξαιρετικά πιο πολύπλοκα από ότι το ρολόι – ρολόι μπορούμε να φτιάξουμε στο εργαστήριο από νεκρές πρώτες ύλες, ζωντανό δένδρο όχι. Ο λόγος που ξεχωρίζουμε το ρολόι και λέμε “α, αυτό κάποιος το έφτιαξε και κάποιος άλλος το άφησε εδώ” είναι πολύ απλά επειδή γνωρίζουμε τι είναι “ρολόι”. Η κατασκευή τους δεν φέρει κανένα μυστήριο για εμάς – είμαστε 100% σίγουροι για την ύπαρξη του κατασκευαστή του ρολογιού επειδή όχι μόνο μπορούμε να παρατηρήσουμε ένα ρολόι ενώ κατασκευάζεται αλλά μπορούμε να επικοινωνήσουμε και με τον κατασκευαστή του, μπορούμε ακόμα και να μάθουμε αυτή την τέχνη. Το να είναι ανθρώπινο κατασκεύασμα είναι κομμάτι του ορισμού του. Αυτό δεν συμβαίνει με το δένδρο ή με τον άνθρωπο ή με το σύμπαν. Και αυτός είναι ο λόγος που ξεχωρίζουμε το ρολόι που γνωρίζουμε την φύση του από το φυσικό περιβάλλον του πλανήτη το οποίο ακόμα μελετάμε καθημερινά. Η πολυπλοκότητα δεν έχει καμία σχέση με αυτό, και καθώς το επιχείρημα βασίζεται σε αυτή την υπόθεση, καταρρέει.

0

“Θέλουμε να διατηρήσουμε τις παραδοσιακές μας αξίες.”

Το σημερινό κείμενο δεν είναι παρουσίαση κάποιου συλλογιστικού μοντέλου, αλλά κάποιες σκέψεις και προβληματισμοί σε προσωπικό επίπεδο για μια είδηση που έμαθα σήμερα.

H Ellen Johnson Sirleaf είναι μια γυναίκα η οποία έχει καταφέρει κάποια πολύ σημαντικά επιτεύγματα στη ζωή της. Ανάμεσα σε άλλα, είναι πρωθυπουργός της Λιβερίας, είναι η πρώτη γυναίκα που αναδείχθηκε ως αρχηγός κράτους στην Αφρική, τιμήθηκε με δεκάδες βραβεία, επαίνους και διακρίσεις, και με ένα νόμπελ ειρήνης το 2011. Παρόλα αυτά, στην χώρα της η ερωτική επαφή ανάμεσα σε δύο άνδρες τιμωρείται με φυλάκιση βάση νόμου που υπάρχει με την δική της ανοχή – η ίδια αρνείται οποιαδήποτε συζητήση επί του θέματος. “Θέλουμε να διατηρήσουμε τις παραδοσιακές μας αξίες”, υποστηρίζει, κάτι το οποίο σημαίνει ότι θεωρεί την ομοφυλοφιλία επικίνδυνη για τις αξίες αυτές.

Πριν προχωρήσω στο σχολιασμό, θα πρέπει να πω ότι το παρακάτω κείμενο έχει γραφτεί για αναγνώστες που μοιράζονται την πεποίθηση ότι οι αντιομοφυλοφιλικοί νόμοι είναι ανήθικοι. Σκοπεύω στο μέλλον να υπερασπιστώ αυτή τη θέση για όσους έχουν διαφορετική τοποθέτηση, στο συγκεκριμένο κείμενο όμως θέλω να εστιάσω στην φαινομενικά μεγάλη αντίθεση που προκύπτει όταν ένα άτομο γνωστό για τις ηθικές αποφάσεις του επιδεικνύει ανήθικη συμπεριφορά, και αυτό δεν μπορεί να γίνει αν κάποιος συμφωνεί με την πολιτική των αντιομοφυλοφιλικών νόμων.

Τι σημαίνει λοιπόν όταν ένα άτομο όπως η Sirleaf ανέχεται έναν τέτοιο νόμο; Για να απαντήσουμε κάτι τέτοιο, θα σας ζητήσω να ανέβουμε ένα επίπεδο στην κλίμακα εστίασης, και να αναρωτηθούμε τι σημαίνει όταν ένα άτομο γενικότερα δέχεται έναν τέτοιο νόμο. Δεν σας κρύβω ότι η πρώτη μου αντίδραση όταν έμαθα την είδηση, καθώς όταν μου μεταφέρθηκε προφορικά δεν αναφέρθηκε ποιος αρχηγός κράτους ήταν αυτός, ήταν να φανταστώ πως ο λόγος γινόταν για ένα μισητό άτομο, δίχως καθόλου καλά στοιχεία, που όχι μόνο δεν ενδιαφερόταν για το καλό των συνανθρώπων του αλλά απολάμβανε το μαρτύριο τους. Όταν έφτασα όμως στον υπολογιστή μου και έψαξα την είδηση παραπάνω, όταν είδα -ποιός- ήταν αυτός που είχε πάρει αυτή την θέση, συνειδητοποίησα ότι οι χαρακτηρισμοί που είχα αποδώσει ήδη δεν έστεκαν. Η Sirleaf έχει βελτιώσει τις ζωές περισσότερων ανθρώπων από όσους έχω δει στη ζωή μου, και έσωσε μια χώρα στο χείλος της καταστροφής. Το έργο της είναι αξιοθαύμαστο. Τι έγινε λοιπόν αυτή τη φορά;

Η απάντηση είναι απλή. Το πανάρχαιο ερώτημα της πηγής της ηθικής.

Η πηγή της ηθικής είναι ένα μεγάλο ερώτημα το οποίο κάθε άνθρωπος καλείται να απαντήσει. Ακόμα και όσοι δεν το σκέφτονται με το αναλυτικό μέρος του εγκεφάλου τους, το απαντούν καθημερινά με τις πράξεις τους. Κάθε άνθρωπος, συνειδητά ή μη, ορίζει την δική του πηγή ηθικής. Κάθε άνθρωπος εκτίθεται σε χιλιάδες φωνές που του λένε “πρέπει να κάνεις αυτό” ή “πρέπει να κάνεις εκείνο”, έτσι μοιραία επιλέγει με κάποιο κριτήριο ποιές από τις φωνές θα ακολουθήσει και ποιές όχι. Άτομα με διαφορετικές πηγές ηθικής μπορεί να συμφωνούν απόλυτα στο 95% των απόψεων τους και στο 5% που απομένει οι απόψεις του να είναι όσο πιο αντίθετες γίνεται.

Το δικό μου μοντέλο ηθικής έχει δανειστεί ιδέες από πολλά ηθικά συστήματα και δεν έχει νόημα να το περιγράψω σήμερα βήμα προς βήμα, η γενική ιδέα όμως είναι ότι η βασική πηγή ηθικής μου είναι στο σημείο που τέμνονται η λογική και η κοινωνική ευημερία. Κατ’εμέ, ένας από τους δείκτες κοινωνικής ευημερίας είναι το πόσοστό των μελών της κοινωνίας που μπορεί να επιτύχει αυτό που λέμε “ευτυχισμένη ζωή”, στο μέτρο που αυτό δεν εμποδίζει την ευτυχία των άλλων. Το να μπορεί κάποιος να έχει μερικές τρυφερές στιγμές με τον άνθρωπο που αγαπάει, ανεξαρτήτως φύλου, είναι πραγματική ευτυχία. Αυτοί που νιώθουν ευτυχία από τον περιορισμό των άλλων σε αυτό τον τομέα βρίσκονται στην εξαίρεση “η ευτυχία τους εμποδίζει την ευτυχία των άλλων”, οπότε τα δικά τους θέλω σε αυτόν τον τομέα δεν υπολογίζονται – θα πρέπει να μάθουν να είναι ευτυχισμένοι με πράγματα που δεν χαλάνε τις ζωές άλλων ανθρώπων.

Το μοντέλο ηθικής της Sirleaf είναι πιο απλό – ακολουθεί το λόγο του θεού. Είναι ένα άτομο το οποίο έχει διακριθεί για τις λογικές του δεξιότητες, όμως ο ακρογωνιαίος λίθος της ηθικής της παραμένει στα ιερά κείμενα της θρησκείας της (είναι Μεθοδίστρια, από τα πιο ενεργά και σημαντικά μέλη του κινήματος). Οι Μεθοδιστές παρόλο που θεωρούν τους ομοφυλόφιλους παιδιά του θεού, δεν εγκρίνουν την ομοφυλοφιλική δραστηριότητα. Δεν μπορώ να είμαι σίγουρος για το πως το βλέπουν ακριβώς, αλλά ένας νόμος ο οποίος αποτρέπει κάτι που θεωρούν αμαρτία, στα μάτια τους ίσως σώζει την αθάνατη ψυχή κάποιου από το ατέλειωτο μαρτύριο στην κόλαση.

(Σε αυτό έχω να απαντήσω πως η ιστορία έχει δείξει ότι όταν οι θρησκευτικές πεποιθήσεις μπλέκονται στον τρόπο λειτουργίας ενός κράτους, τα πράγματα είναι άσχημα για όλους. Οι θρησκευτικοί πόλεμοι ευθύνονται για  μεγάλες καταστροφές και δεινά, ενώ δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το σύνολο της ευρωπαϊκής μοναρχίας σε όλη την διάρκεια της ιστορίας της ισχυριζόταν πως κυβερνά βάση θεικής βούλησης. Η δημοκρατία μπορεί να υπάρξει μόνο αν το πολίτευμα φροντίζει την επίγεια ζωή των πολιτών, και στην επίγεια ζωή των πολιτών το ποινικό σύστημα πρέπει να τιμωρεί μόνο ανθρώπους που έβλαψαν τους συνανθρώπους τους με τις πράξεις τους. Δύο ενήλικες που μοιράζονται μερικές προσωπικές στιγμές αγάπης εξ ορισμού δεν βλάπτουν κανένα συνάνθρωπο τους.)

Δυστυχώς δεν θα μπορέσω να κάνω ποτέ διάλογο με την Sirleaf. Αν όμως μπορούσαμε να συζητήσουμε, θα ήταν πιστεύω θέμα χρόνου και υπομονής μέχρι να φτάσουμε σε ένα κοινό έδαφος. Πιστεύω ότι όλοι μπορούμε να φτάσουμε σε ένα κοινό έδαφος με την απαραίτητη κατανόηση και υπομονή. Ντρέπομαι γιατί κάποιες φορές θυμώνω τόσο πολύ με την συμπεριφορά και τις ακραίες απόψεις κάποιων ανθρώπων που το ξεχνάω αυτό, αφήνω τον συναισθηματισμό μου να με καταβάλει και τους αντιμετωπίζω ως εχθρούς χάνοντας την ευκαιρία να τους κάνω φίλους και να τους δείξω πως σκέπτομαι εγώ. Αξίζει να προσπαθούμε να καταλάβουμε που ακριβώς διαφέρουν οι απαντήσεις, και αν υπάρχει κάποιο κενό που μπορεί να γεφυρωθεί. Αξίζει να αντιμετωπίζουμε τους άλλους ανθρώπους ως εν δυνάμει συμμάχους μας που απλά δεν έχουν πειστεί ακόμα ή εν δυνάμει μέντορες μας που αν τους δώσουμε την ευκαιρία θα μας εξηγήσουν κάτι που μέχρι στιγμής μας διαφεύγει. Αξίζει να ξεφύγουμε από το στενό πλαίσιο που χωρίζει τους ανθρώπους σε καλούς ή κακούς, και να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε ψύχραιμα τον συνομιλητή μας – και τότε ίσως μάθουμε πως μπορούμε να τον κάνουμε να καταλάβει και αυτός εμάς.

1

Ο μπεκρής επιστήμονας.

Ένας μπεκρής επιστήμονας αποφασίζει να διεξάγει μια έρευνα για το τι είναι αυτό που πραγματικά προκαλεί το hangover – τον γνωστό πονοκέφαλο που νιώθει κάποιος το επόμενο πρωί μετά από μια βραδιά γεμάτη αλκοόλ. Ο μπεκρής επιστήμονας πιστεύει ότι μπορεί να βρει νέα στοιχεία, και έτσι για μια εβδομάδα κρατάει λεπτομερές ημερολόγιο για το τι πίνει και πότε έχει hangover. Στο τέλος της εβδομάδας, ο μπεκρής επιστήμονας ανοίγει το ημερολόγιο και βλέπει τα εξής δεδομένα:

Κυριακή βράδυ: 9 Ουίσκι με κόκα κόλα | Δευτέρα πρωί: ΠΟΛΥ Hangover

Δευτέρα βράδυ: τσάι του βουνού με μέλι | Τρίτη πρωί: καθόλου Hangover

Τρίτη βράδυ: 10 βότκες με Sprite | Τετάρτη πρωί: ΠΑΡΑ ΠΟΛΥ Hangover

Τετάρτη βράδυ: 1 ποτήρι κόκκινο κρασί | Πέμπτη πρωί: καθόλου Hangover

Πέμπτη βράδυ: 7 Gin με σόδα | Παρασκευή πρωί: ΠΟΛΥ Hangover

Παρασκευή βράδυ: 2 μπύρες | Σάββατο πρωί: καθόλου Hangover

Ο μπεκρής επιστήμονας ξύνει λίγο το μουσάκι του, το πρόσωπο του φωτίζεται από ένα πελώριο “ΕΥΡΗΚΑ!”, αρπάζει το στυλό του και σημειώνει όλος χαρά:
Η έρευνα δεν άφησε περιθώρια αμφιβολίας – το hangover προκαλείται από την κατανάλωση αναψυκτικών!

Το παράδειγμα του μπεκρή επιστήμονα είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα παραλόγου. Ας δούμε λίγο σοβαρά το παράδειγμα του και το πως μπαίνει στον “ίσιο” δρόμο – πράγματι, εκ πρώτης όψεως βλέπει κανείς ότι μόνο τις νύχτες που έγινε κατανάλωση αναψυκτικών επήλθε μετά το hangover. Αυτός όμως είναι -ένας- από τους πιθανούς τρόπους ερμηνείας των δεδομένων. Ένας άλλος θα ήταν “το hangover επήλθε μόνο μετά από κατανάλωση αλκοόλ μεγαλύτερης των δύο μπυρών”. Αυτό θα έκανε το αλκοόλ σε μεγάλη ποσότητα και την κατανάλωση αναψυκτικών να είναι οι δύο πιθανές αιτίες του hangover (το ότι κάτι είναι λάθος, δεν σημαίνει ότι δεν ήταν ποτέ πιθανό να ήταν σωστό όταν αναρωτιόμασταν ακόμα αν είναι λάθος ή όχι!). Μετά αρκεί να ανακαλύψει κανείς ότι δεν φταίνε τα αναψυκτικά για να μείνει με την μόνη πιθανή σωστή θεωρία – το hangover προκαλείται από το αλκοόλ..

Συχνά συμβαίνει να ερχόμαστε αντιμέτωποι με κάποιον που πιστεύει ότι επειδή το στοιχείο Α υπάρχει σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις που υπάρχει η κατάσταση Β, το στοιχείο Α προκαλεί αναγκαστικά την κατάσταση Β. Σίγουρα είναι μια πιθανότητα, αλλά δεν είναι αναγκαστικό. Σκεφθείτε τις εξής περιπτώσεις:

Πάντα όταν παραγγέλνω σουβλάκια, ακούω φασαρία από την άλλη άκρη του ακουστικού. Άρα φταίει η φασαρία που πεινάω!
Πάντα όταν ξυπνάω το πρωί, η βρύση μου δουλεύει. Άρα αν χαλάσει ποτέ, θα σταματήσω να ξυπνάω!
Πάντα όταν μαγειρεύω, ρίχνω λίγο αλάτι στο φαγητό. Άρα το αλάτι είναι αυτό που κάνει το φαγητό να μαγειρευτεί.

Βλέπουμε ξεκάθαρα πως η σύνδεση δεν είναι πάντα εφικτή και χρειάζεται παραπάνω μελέτη προκειμένου να αξιολογηθεί  το αν η εκτίμηση μας είναι η σωστή. Αυτό -δυστυχώς- δεν γίνεται τόσο ξεκάθαρό όταν τα συμπεράσματα δεν είναι τόσο αστεία όσο τα παραπάνω, με αποτέλεσμα πολλοί άνθρωποι να πέφτουν συχνά στο σφάλμα του μπεκρή επιστήμονα όταν συζητούν σοβαρά ζητήματα, πολλοί δε επιλέγουν αυτή την οδό συνειδητά, ξεδιάντροπα και δημαγωγικά γιατί είναι εύκολο να ξεγελάσει κάποιον. Για να μην την πατήσουμε, είναι σημαντικό να σκεφτόμαστε πάντα όλους τους πιθανούς τρόπους ερμηνείας των δεδομένων που έχουμε μπροστά μας, και να τους εξετάζουμε όλους πριν μείνουμε στον έναν που προσφέρει ο συνομιλητής μας..